Thấm đẫm phong cách moderne, nhà thiết kế thời kỳ giữa 2 cuộc thế chiến Armand-Albert Rateau cũng gợi nhắc đến kiến trúc giáo hội cổ xưa để thêm thắt vẻ lộng lẫy đầy thiên tính vào những đồ án xa hoa của mình. Hãy chiêm ngưỡng 3 phòng tắm thập niên 1920 được kiến tạo cho một nhà thiết kế thời trang người Pháp, một nữ công tước Tây Ban Nha và một nhân vật thượng lưu Mỹ, những không gian vay mượn từ các nhà thờ phong cách roman, vương cung thánh đường Byzantine và hơn thế nữa. Cùng đắm mình trong làn nước nào!
Mục lục
Bởi Bertrand Raison, Alice Inggs và Mitchell Owens.
Photography bởi Nicolas Schimp.
Đối với một nhà thiết kế có thiên hướng yêu thích sự sang trọng đa tầng, Armand-Albert Rateau lại hiện lên với một dáng vẻ khiêm nhường đến lạ. Là một người đàn ông đậm người với chiếc kính kẹp mũi trang trí nhẹ nhàng, ông thường được chụp lại trong những bức ảnh phía sau bàn làm việc tại dinh thự kiêm xưởng thiết kế trên bờ sông Quai de Conti hoặc đứng cạnh các nghệ nhân trong xưởng làm việc của họ, thay vì giao thiệp với những khách hàng thượng lưu giàu có của mình. Từng làm việc dưới quyền nghệ nhân gốm thời Belle Epoque là Georges Hoentschel và sau đó là giám đốc sáng tạo tại studio của Jean-Antoine Alavoine, Rateau đã sớm bộc lộ tài năng trong việc hình dung ra những không gian nội thất xa hoa, nơi kết hợp giữa các hình thái cổ điển và kỹ nghệ thủ công với một tư duy hiện đại. Nhưng chính chuyến đi tới Ý vào năm 1914, nơi ông đến thăm Naples, Pompeii và Herculaneum đã trở thành nơi tôi luyện cho ngôn ngữ thiết kế độc bản của ông.
Sau 5 năm khi phục vụ trong Thế chiến thứ nhất, Rateau đã thành lập studio riêng của mình, nơi tuôn trào một chuỗi những căn phòng và vật phẩm quý hiếm như trong mơ: Những mái vòm Byzantine, đồ nội thất bên hồ bơi bọc da báo ocelot, những tấm bình phong khảm hình hươu vàng, những chiếc bồn tắm phong cách đá porphyry kiểu La Mã và các phụ kiện phòng tắm phong cách art deco mang hình dáng chim muông và hoa lá… Như một dư âm nhẹ nhàng từ thảm họa Vesuvius, sự sụp đổ của thị trường chứng khoán và cuộc đại khủng hoảng sau đó đã gần như phá hủy công việc kinh doanh của Rateau ngay tại đỉnh cao của năng lực sáng tạo và tầm vóc chuyên môn. Từng sử dụng hơn 200 nghệ nhân lành nghề, đến những năm 1930, ông chỉ còn có thể giữ lại vài chục người.
Ông qua đời sớm ở tuổi 55 và có lẽ đã trở thành một Ozymandias thời hiện đại nếu không có sự tái hiện của 3 không gian phòng tắm xa hoa và mang bản sắc sáng tạo riêng biệt nhất của ông – phòng tắm của Jeanne Lanvin tại Musée des Arts Décoratifs năm 1965, the Duchess of Alba’s (dù dưới hình thức phòng trưng bày tại Christie’s Paris) vào năm 2013 và the Dubonnets’ by Galerie Anne-Sophie Duval tại Fab Paris năm 2023. Những nỗ lực này, theo một nghĩa nào đó đã giữ cho giấc mơ của ông sống mãi, đồng thời hé lộ một người đàn ông với trí tưởng tượng trang trí phong phú mà chúng ta chưa từng thấy lại kể từ thời cổ đại. – Alice Inggs.
1. Jeanne Lanvin, số 16 phố Barbet-de-Jouy tại Paris, năm 1925
Bằng việc tái hiện những căn hộ riêng của Jeanne Lanvin, vốn được xây dựng trong khoảng năm 1921 đến 1925 và đáng tiếc đã bị phá hủy vào năm 1963, Paris’s Musée des Arts Décoratifs mời gọi du khách đắm mình vào thế giới của một trong những nhân vật vĩ đại nhất của thời trang Pháp đầu thế kỷ 20. Tuy nhiên, những dãy phòng này cũng đồng thời là minh chứng cho sức mạnh của một sự cộng tác: Giữa nhà thiết kế thời trang đầy bí ẩn và nhà thiết kế nội thất mà bà đã cùng sáng lập Lanvin Décoration, đồng thời là người bà đã ủy thác để kiến tạo các cửa hàng và xưởng thiết kế của mình tại Le Vésinet. Cùng nhau, bộ đôi này đã đạt được một màn trình diễn ngoạn mục về sự giao thoa giữa tính thuần khiết và vẻ xa hoa lộng lẫy, với những vật liệu quý hiếm và đắt đỏ đến ngỡ ngàng hiện diện ở khắp mọi nơi.
Tất cả các thiết bị vệ sinh và 2 chiếc tủ kính đều được chế tác từ đá hauteville marble. Được chạm khắc trên bề mặt của chiếc bồn tắm hình bầu dục là những họa tiết hoa cúc, vốn được thiết kế để sử dụng làm khay đựng xà phòng – đây là một mô-típ xuất hiện xuyên suốt căn hộ như một lời khẳng định không ngừng về tình yêu sâu sắc mà Jeanne dành cho con gái Marguerite, nguồn cảm hứng đằng sau tất cả các bộ sưu tập của bà. Trên bức tường hốc đặt bồn tắm, chúng ta bắt gặp một bức phù điêu bằng vữa stucco miêu tả một cặp hươu đực và hươu cái trong khung cảnh thiên nhiên tươi tốt. Giữa các phụ kiện bằng đồng, vốn đều do Rateau thiết kế, người ta không thể không chú ý đến cặp đèn đứng đặt ở 2 bên bức chạm khắc. Chân đèn mang hình dáng của những cánh chim cách điệu với một vài cánh chim như đang bay lên để tô điểm cho phần chao đèn.
Cuối cùng, trong bầu không khí của sự thanh lịch phóng khoáng này, chúng ta bắt gặp sàn nhà lát gạch đá cẩm thạch màu đen, trắng và vàng sienna, một sự bổ sung hài hòa cho những tông màu beige ấm áp của các thiết bị vệ sinh. Các họa tiết hình tam giác của sàn được sắp xếp thành một chuỗi các đường thẳng và kết nối các món đồ nội thất khác lại với nhau. Trong sự giao thoa giữa nghệ thuật trang trí và hình học này, thật khó để phân định đâu là nơi trí tưởng tượng của nhà thiết kế nội thất kết thúc và đâu là nơi ý tưởng của người bảo trợ bắt đầu. Lanvin không thể hài lòng hơn với những đóng góp của Rateau: Sự cộng sinh giữa các khía cạnh công năng và trang trí của phòng tắm đã góp phần làm nổi bật chức năng của căn phòng. Theo một nghĩa nào đó, để tương hợp với dòng thời trang thể thao và niềm đam mê mỹ phẩm của chủ nhân, đây là một không gian được thiết kế để cơ thể không bị gò bó, tự do vận động. – Bertrand Raison.
2. The 17th Duchess of Alba, cung điện Liria tại Madrid, năm 1925
Khi Totó Alba đắm mình với vóc dáng mảnh mai trong bồn tắm đầy bọt, thật dễ hiểu nếu mỹ nhân Tây Ban Nha sở hữu đôi mắt khói cùng hàng loạt tước vị kế thừa đáng kinh ngạc này tự ví mình như một nàng Eva hiện đại trong một vườn địa đàng thuở sơ khai. Căn phòng hình tròn mà Rateau đã tạo ra cho dãy phòng riêng của bà tại cung điện Liria lịch sử ở Madrid vào đầu những năm 1920 – ngay sau khi bà kết hôn với vị 17th Duke of Alba de Tormes lớn hơn bà nhiều tuổi và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ phòng tắm mà nhà thiết kế dành cho Jeanne Lanvin – có những bức tường được hình dung như một khu rừng rậm rạp, một không gian tựa thiên đường nơi mẹ thiên nhiên được chế tác bằng lá vàng trên nền sơn mài nâu.
Cây cối trổ hoa và những bụi dương xỉ vươn mình trên một địa hình nhấp nhô đầy tính nghệ thuật. Những chú hươu nhút nhát đang rỉa lông trong bóng râm của tán cây cùng với một con báo đen mượt mà, các loài chim kỳ lạ và thậm chí, một cách đầy bất ngờ là hình ảnh của 2 chú chó xúc xắc của cặp đôi được khắc họa sinh động và đã được tháo khỏi dây xích. Đồ nội thất bọc da báo, từ chiếc ghế dài cho đến chiếc ghế đẩu của thợ làm móng đã thêm thắt một chút hơi thở hoang dã, gợi liên tưởng đến những loài mèo rừng đang rình rập trong bụi rậm. Ở trung tâm của vương quốc thanh bình rực rỡ này là một chiếc bồn tắm hình bầu dục âm sàn làm từ đá carrara marble trắng tinh khiết, tạo ấn tượng như một hồ nước cảnh quan, nơi những chiếc vòi bằng đồng được tạo hình những chú chim đậu trên vành bồn như thể chúng đang chuẩn bị uống nước.
Không giống như phòng tắm huyền thoại trước đó của Lanvin, phiên bản của nhà Alba giờ đây không còn tồn tại, nó đã bị phá hủy bởi một quả bom vào năm 1936 trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha, cuối cùng được thay thế bằng một dãy phòng riêng mới dành cho người thừa kế và cũng là cô con gái có tính cách lập dị của nữ công tước. Về phần vị nữ công tước quá cố, bà đã qua đời vì bệnh lao ở tuổi 33 vào 2 năm trước đó. Những thiết bị còn sót lại của căn phòng như bồn tắm đá marble và những chiếc đèn sàn bằng đồng với phần chân đế hình chim đã được hậu duệ của bà bán đấu giá tại Christie’s Paris vào năm 2013. Tuy vậy, một số ít những bức ảnh tư liệu thời kỳ đó vẫn còn được lưu giữ – vốn được xuất bản lần đầu trong cuốn Practical Book of Decorative Wall Treatments năm 1926 của bà hoàng nội thất Mỹ, Nancy Vincent McClelland, điều này minh chứng cho tầm ảnh hưởng tức thời từ những thiết kế của Rateau đối với giới mộ điệu trang trí. Những khuôn hình lãng mạn này đã ghi lại một thế giới mộng ảo, mang tinh thần thoát ly thực tại đầy chất cổ tích vào nghi thức tắm rửa hàng ngày của một người phụ nữ trẻ. – Mitchell Owens.
3. Jean Nash Dubonnet, Neuilly-sur-Seine, khoảng năm 1928
Rateau đã sớm tạo dựng tên tuổi là một nhà thiết kế nội thất với tư duy thẩm mỹ xa hoa khi ông được mời vào năm 1928 bởi Paul Dubonnet, người thừa kế của một hãng rượu khai vị tại Paris, để thiết kế một phòng tắm làm quà cưới cho người vợ mới của mình – Jean Nash, một nhân vật thượng lưu người Mỹ từng trải qua ba đời chồng và vốn là gương mặt quen thuộc của báo giới. Thường được mệnh danh là “người phụ nữ mặc đẹp nhất Châu Âu”, Jean cần một căn phòng có thể phản chiếu hình ảnh hào nhoáng của chính mình.
Lẽ đương nhiên, tiền bạc không thành vấn đề. Sự linh hoạt của Rateau với tư cách là một nhà thiết kế – từ các mẫu chai nước hoa Lanvin cho đến phòng âm nhạc dành cho Cole Porter trong năm trước khi nhận ủy thác này – cùng với biên độ tham chiếu rộng lớn của ông, trải dài từ các chi tiết thạch cao phong cách cung điện Alhambra cho đến những tấm ốp gỗ gấp nếp phong cách gothic, đã góp phần thúc đẩy một thiết kế có thể lột tả những hình dung xa hoa không giới hạn nhất của ông (và của khách hàng). Cấu trúc tổng thể của phòng tắm mang hình bát giác, phía trên là một mái vòm hình chén màu vàng được nâng đỡ bởi tám cột trụ bằng vữa stucco trang trí họa tiết lá sen.
Một ngôi sao 8 cánh phong cách andalucia được khảm mosaic, tượng trưng cho Ishtar – nữ thần tình yêu và chiến tranh (chắc chắn là một sự ẩn ý nhắc về Jean Nash, người mà Dubonnet từng vì nàng mà đấu kiếm) được đặt ngay trên sàn nhà. Tương tự như trường hợp phòng tắm của Jeanne Lanvin tại Paris, chiếc bồn tắm – một lòng chậu đồ sộ được tạc từ đá hauteville marble; ở đây là từ một phiến đá khổng lồ duy nhất – được trưng bày như một tiêu điểm trung tâm, đặt trên một bệ đá 2 cấp phong cách roman nằm giữa 2 cột trụ. Những chiếc vòi nước art deco trang trí hình đầu chim và đèn tường bằng đồng giả cổ họa tiết bướm đã thêm thắt vẻ kỳ ảo, đó cũng chính là một trong những dấu ấn đặc trưng của Rateau. Tuy nhiên, chính nét chấm phá hóm hỉnh cuối cùng mới thực sự cho thấy Armand-Albert Rateau không chỉ là một nhà thiết kế tài ba trong nghệ thuật mô phỏng mà còn là một bậc thầy của những ảo mộng xa hoa. Được lắp vào 4 trong số 8 bức tường, những cánh cửa gương (có lẽ là một lời châm chọc nhẹ nhàng nhắm vào sự phù phiếm của bà Dubonnet) tạo ra một cảm giác kỳ lạ rằng căn phòng đang được nhân bản vô tận dù bạn nhìn theo hướng nào – một sự tái hiện không hồi kết của phong cách byzantium trong vữa stucco mạ vàng, đồng giả cổ, đá marble và mosaic. – Alice Inggs.
Qua những góc nhìn từ kiệt tác di sản có giá trị trường tồn luôn là nguồn cảm hứng bất tận để kiến tạo nên một không gian sống đầy tính bản sắc. Arte Fluvio nguyện làm cầu nối truyền tải những tinh hoa về phòng tắm phong cách art deco nhằm nâng tầm trải nghiệm sống và giá trị thẩm mỹ độc đáo cho mọi người.
Nguồn: The World of Interiors
Bài viết liên quan: